m loga mgw zabrze slaskie-min

szkic-strony-MGW 10

szkic-strony-MGW 11szkic-strony-MGW 12

 

 

Nie tylko kopalnia. Fenomeny kultury górników kopalń węgla kamiennego na Górnym Śląsku realizowane w czasie wolnym – trwanie i zmiana.

• Wartość projektu w 2017 r.: 40 850,00 zł, w 2018 r.: 34 800,00 zł, w 2019 r.: 57 900,00 zł
• Wysokość dofinansowania MKiDN: 60 000,00 zł, 2017 r.: 20 000,00 zł, 2018 r.: 20 000,00 zł, 2019 r.: 20 000,00 zł
• Okres realizacji: 2017-2019

 

                        Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego     mkidn

 

Rozumienie czasu wolnego jako określonego czasu w ciągu dnia zaczęło determinować tradycyjną kulturę
robotniczą na Górnym Śląsku już w latach 80tych
XIX wieku. Zwyczajowe formy spędzania czasu
wolnego przez górników stanowiły istotny element kultury tradycyjnej na Górnym Śląsku w jego
wymiarze materialnym i niematerialnym. Ze względu na ekonomiczne problemy górnictwa, są one coraz
bardziej zagrożone zanikiem, gdyż górnicy tracą oparcie finansowe i instytucjonalne. Znane są przykłady
zarzucania aktywności właśnie ze względu na brak owego wsparcia (np. twórcy rzeźby w węglu,
malarze). Silne związanie organizacyjne górnictwa z niektórymi fenomenami powoduje, że koniecznie jest
podjęcie działań nie tylko dokumentacyjnych, ale także wspierających przekazywanie tradycji następnym
pokoleniom.
Idea „czasu wolnego" (z wyłączeniem czasu świątecznego) powstała w kulturach tradycyjnych, jednak
formy jego spędzania oraz jego kształtowanie się w przestrzeni czasowej inne było w kulturze agrarnej, a
inne w kulturze robotniczej. Już na przełomie XIX i XX wieku ujawniły się w społeczności górniczej formy
spędzania tego czasu koncentrujące się wokół określonych aktywności. Fenomeny ujawniające się w
trzech głównych obszarach: sport, sztuka i hodowla zostały przez górniczą grupę społeczną włączone w
obręb zachowań kulturowych nie tylko akceptowanych, ale przede wszystkim pielęgnowanych i
przekazywanych.
Górnicy zatrudnieni w kopalniach węgla kamiennego w uprzemysłowionej części Górnego Śląska bardzo
szybko włączyli je do swojej kultury. Jednym z czynników szybkiej aneksji tych zjawisk był fakt, że
wspierane one były przez zakłady pracy już na przełomie XIX i XX wieku, w okresie największej
proseperity gospodarczej regionu. Kopalnie wspierały działalność różnorodnych stowarzyszeń, np.
gimnastycznych, śpiewaczych, umożliwiając im m.in. spotkania w pomieszczeniach zakładów. W
początku XX wieku zaczęto także organizować pierwsze orkiestry kopalniane. Jednocześnie wiadomo, że
górnicy sami chętnie muzykowali czy hodowali drobne zwierzęta (kanarki, króliki).
Stopień zaangażowania pracodawcy w organizowanie czasu wolnego pracowników kopalń znacznie
wzmógł się w okresie Polski Ludowej. Z jednej strony gorset ideologiczny nie pozwalał na wyrażanie
niektórych (naturalnych w kulturze tradycyjnej treści), ale towarzyszące temu systemy finansowania
oraz organizacji przyczyniły się do rozpowszechnienia owych fenomenów kulturowych. Ukształtowały się
pokolenia górników i ich rodzin, dla których tradycyjne formy spędzania wolnego czasu stały się
elementem kulturowego dziedzictwa. Owe tradycyjne fenomeny kulturowe przyczyniały i przyczyniają się
nadal do budowania jednego z aspektów lokalnej tożsamości i grupowej wspólnotowości.