Przez ostatnie trzy lata eksperci, naukowcy, instytucje kultury oraz przedstawiciele społeczności lokalnych z Europy i Ameryki Południowej wspólnie poszukiwali odpowiedzi na pytanie, jak przygotować społeczeństwa na współczesne kryzysy. Nasze Muzeum od 2024 roku uczestniczyło w tych działaniach jako jeden z 14 Associated CORE LABs projektu RESILIAGE, realizowanego w ramach programu Horizon Europe.
Projekt powstał w odpowiedzi na wyzwania, które coraz silniej wpływają na codzienne życie mieszkańców Europy i świata. Konflikty zbrojne, zmiany klimatu, katastrofy naturalne, problemy gospodarcze czy narastające napięcia społeczne sprawiają, że rośnie potrzeba budowania odporności lokalnych społeczności. Jednym z najważniejszych wniosków płynących z projektu jest przekonanie, że skutecznych odpowiedzi na współczesne zagrożenia warto szukać również w dziedzictwie – zarówno kulturowym, jak i naturalnym.
Dziedzictwo nie jest wyłącznie świadectwem przeszłości. To zasób wiedzy, doświadczeń i wartości, który może wspierać społeczności w przygotowywaniu się na sytuacje kryzysowe, pomagać w budowaniu współpracy oraz wzmacniać lokalną tożsamość. Analiza dawnych sposobów gospodarowania zasobami, organizacji życia społecznego czy reagowania na zagrożenia może dostarczać inspiracji do tworzenia współczesnych strategii odporności.
W trakcie realizacji projektu szczególną uwagę poświęcono współpracy z lokalnymi społecznościami. Partnerzy projektu badali, jakie elementy dziedzictwa mieszkańcy uznają za najważniejsze, wokół jakich wartości budują poczucie wspólnoty oraz w jaki sposób te zasoby mogą zostać wykorzystane w planowaniu działań na wypadek kryzysów i katastrof. Wyniki prowadzonych badań potwierdziły, że skuteczne budowanie odporności społecznej wymaga dialogu pomiędzy instytucjami, ekspertami, decydentami i mieszkańcam.
Projekt RESILIAGE pokazał również, że zagrożenia dla dziedzictwa mają bardzo różny charakter. Oprócz skutków zmian klimatycznych i katastrof naturalnych coraz częściej są to także procesy społeczne, gospodarcze i administracyjne, które wpływają na funkcjonowanie lokalnych społeczności oraz zachowanie ich materialnego i niematerialnego dziedzictwa. Dlatego tak istotne jest tworzenie narzędzi, rekomendacji i modeli współpracy, które pomogą chronić to, co stanowi fundament lokalnej tożsamości.
Zwieńczeniem trzyletnich działań była konferencja „International Conference on Cultural and Natural Heritage for Preparedness and Resilience”, która odbyła się 24 czerwca 2026 roku w Brukseli pod egidą UNESCO. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele wszystkich partnerów konsorcjum, podsumowując wyniki badań oraz wymieniając doświadczenia związane z wykorzystaniem dziedzictwa w budowaniu odporności społecznej.
Dla nas udział w projekcie był nie tylko okazją do współpracy z międzynarodowymi partnerami, ale także możliwością pokazania specyfiki dziedzictwa przemysłowego Górnego Śląska oraz wyzwań, z jakimi mierzą się społeczności regionów przechodzących transformację. Zdobyte doświadczenia i wypracowane rekomendacje będą stanowiły cenne wsparcie w dalszych działaniach Muzeum na rzecz ochrony dziedzictwa oraz wzmacniania współpracy z partnerami lokalnymi i regionalnymi.
RESILIAGE przypomniał o ważnej zależności: to nie tylko my chronimy dziedzictwo. Dziedzictwo również chroni nas – wzmacniając więzi społeczne, budując poczucie wspólnoty i pomagając odnaleźć drogę w czasach niepewności.