Projekt krajowy
Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych
Projekt „Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych” to inicjatywa mająca na celu zebranie i upowszechnienie wspomnień kobiet związanych z górnictwem na Śląsku. W ramach tego przedsięwzięcia zgromadzono ponad 100 opowieści z różnych miejsc województwa śląskiego, zarówno w wersji papierowej, jak i audiowizualnej.
Autorką projektu „Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych” jest dr Monika Glosowitz, badaczka literatury i krytyczka literacka związana z Instytutem Literaturoznawstwa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Projekt ten, zainicjowany przez dr Glosowitz, ma na celu zebranie i upowszechnienie wspomnień kobiet związanych z górnictwem na Śląsku, oddając głos tym, których historie były dotąd mało obecne w narracjach dotyczących regionu.
Celem projektu jest dokumentowanie, archiwizowanie oraz twórcze opracowanie opowieści kobiet z rodzin górniczych, zarówno matek, córek, partnerek, jak i pracownic. W ich wspomnieniach rezonują tematy związane z pracą zawodową, strategiami radzenia sobie ze stratą, budowaniem odporności i z codziennym życiem osadzonym w przemysłowych krajobrazach. Za pomocą różnych form pracy ze społecznością (warsztatów i konkursów) zbieramy i prezentujemy w różnorodnych formach powierzone nam opowieści. Są to zarówno opowieści mówione, jak i pisane pamiętniki. Możemy w ten sposób śledzić wielopokoleniowe opowieści o tożsamościach górniczych społeczności, o zmianach środowiskowych oraz pracy emocjonalnej, która często jest pomijana w oficjalnych historiach górnictwa, zapraszając do refleksji nad pamięcią, opieką i społecznymi następstwami przemian systemów gospodarczych, których fundamentem jest przemysł wydobywczy.
Moment, kiedy realizujemy projekt jest szczególny, proces transformacji dzieje się na naszych oczach i często w naszych domach. Do 2049 roku mają zostać zamknięte wszystkie kopalnie węglowe w kraju. A to powoduje daleko idące zmiany w codziennym życiu.
Historia projektu
W 2022 roku dr Monika Glosowitz wraz z zespołem przeprowadziła pilotaż w Czerwionce-Leszczynach, małej gminie w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, w której Kopalnię Węgla Kamiennego Dębieńsko zamknięto w 2000 roku. Również mniej więcej w tym czasie Polska zatwierdziła plan wdrożenia Sprawiedliwej Transformacji, który przewiduje proces sukcesywnego zamykania kopalń.
Zorganizowany został wtedy nabór na warsztaty pisarskie i warsztaty historii mówionej, następnie ogłoszono otwarty nabór prac konkursowych. Przygotowano wówczas wystawę złożoną z przedmiotów pochodzących z prywatnych domowych przestrzeni, w których funkcjonują kobiety.
Projekt okazał się sukcesem i wzbudził zainteresowanie mediów, także tych ogólnopolskich. Kobiety z rodzin górniczych i górniczki zaczęły się znów pojawiać na afiszach, w filmach, zbiorach, na wystawach. Uczestniczki projektu wystąpiły w „Dzień dobry TVN”, „Pytaniu na Śniadanie”, pisano o nich w „Wysokich Obcasach”, na łamach onet.pl, wp.pl, portalu Ślązag.pl i innych mediów.
W 2024 roku Muzeum nawiązało współpracę z pomysłodawczynią projektu, wspierając ją w gromadzeniu wspomnień i materiałów dotyczących kobiet związanych z górniczym Śląskiem. Dzięki temu inicjatywa nabrała szerszego, ponadlokalnego wymiaru, a muzealne archiwum mówione wzbogaciło się o kolejne wyjątkowe historie. Zebrane opowieści stały się także impulsem do głębszej refleksji nad miejscem i rolą kobiet w górniczym świecie – ich codziennością, doświadczeniami, pracą i wpływem na społeczności związane z przemysłem.
Projekt „Pamiętniki kobiet” nabrał jeszcze większego rozmachu w 2025 roku. Rosnąca rozpoznawalność inicjatywy i coraz szerszy zasięg jej oddziaływania sprawiły, że Muzeum zaangażowało się w projekt w pełnym zakresie, obejmując koordynację i promocję działań związanych z jego dalszym rozwojem.
Dzieje się w projekcie
2026
Już we wrześniu spotkania pamiętnikarskie! Od sierpnia – nabór nowych opowieści!
Po raz drugi pod egidą Muzeum, a po raz szósty w całej historii projektu, zapraszamy wszystkie Panie, związane z branżą górniczą, do napisania lub nagrania swoich wspomnień.
2025
Pamiętniki kobiet – podsumowanie
Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych wydarzyły się i nadal się dzieją. Nie dlatego, że zostały wymyślone, zaprojektowane, wdrożone i zrealizowane, ale dlatego że są formułą otwartą na potrzeby, myśli, emocje osób i instytucji, które się z nimi sprzymierzają.
2025
Kolejne terminy spotkań pamiętnikarskich
Znamy już kolejne dwa terminy spotkań, w efekcie których mają powstać pamiętniki kobiet związanych z górnictwem.
2025
Spotkania pamiętnikarskie
Zapraszamy wszystkie Panie, które pracowały, pracują w górnictwie lub pochodzą z rodzin górniczych, na spotkania, których ukoronowaniem może być własny pamiętnik/wspomnienie w formie pisanej.
2025
Konkurs na „Pamiętniki kobiet….”
Ogłaszamy kolejną edycję konkursu na „Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych województwa śląskiego”.
2025
Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych województwa śląskiego
Ideą projektu jest pokazanie historii Górnego Śląska i górnictwa widzianej oczami kobiet.