GuidoSztolnia 1

logo1logo2

Biblioteka

 

Motto: "Martwym byłaby kapitałem biblioteka, gdyby nie była poświęcona na publiczny użytek."
Joachim Lelewel

 

Biblioteka Specjalistyczna Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu powstała równocześnie z otwarciem Muzeum w 1981 r. jako biblioteka podręczna dla pracowników w zakresie dziedzin reprezentowanych przez tworzące się działy, początkowo w oparciu o część księgozbioru po byłym Muzeum Związkowym w Sosnowcu. Obecnie gromadzi literaturę naukową głównie z zakresu historii górnictwa węgla kamiennego ze szczególnym uwzględnieniem terenu Górnego Śląska, w tym monografie kopalń, literaturę dotyczącą szeroko pojętej kultury górniczej, historii przemysłu na tym terenie, historii techniki, geologii, mineralogii, techniki górniczej (miernictwo, odwadnianie, ratownictwo itd.).

 

Oprócz księgozbioru z zakresu dyscyplin podstawowych i im pokrewnych Biblioteka gromadzi także silesiana, literaturę dotyczącą muzeologii, muzealnictwa, ochrony zabytków w wyborze dotyczącym architektury przemysłowej. a także literaturę związaną z historią naszego miasta.

 

Biblioteka posiada bogatą kolekcję starych druków o tematyce górniczo-hutniczej, w tym starodruków z okresu od XVI do XVIII wieku. Najcenniejszą część księgozbioru stanowią publikacje napisane w języku niemieckim, między innymi z zakresu prawa górniczego i historii przemysłu na Górnym Śląsku, oraz spora grupa czasopism o tematyce górniczo-hutniczej.

 

Całość uzupełniają publikacje pochodzące z zakupów i darowizn. Księgozbiór liczy obecnie około 9 tys. pozycji. W zbiorach biblioteki znajduje się duża kolekcja dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych czasopism dotyczących problematyki górniczo-hutniczej i techniki w Europie oraz na terenie Górnego Śląska. Są to dziś bezcenne dzieła (m.in. Glück Auf, Preussag, Wiadomości Górnicze, Przegląd Górniczo-Hutniczy, Technik).

 


 

Rękopisy i starodruki

 

Najcenniejszy rękopis:

 

E.L.G. Abt, "Geschichte des Bley und Silber Bergbaues um Tarnowitz und Beuthen in Oberschlesien in 1784". Doskonale zachowany oprawny rękopis, pisany bardzo starannie, liczący ponad 400 stron, dotyczący historii górnictwa w Tarnowskich Górach i okolicach. Bardzo cenne źródło historyczne, samo wiele razy wydawane, jak i wykorzystywane w późniejszych publikacjach.

 

Najciekawsze starodruki:

 

Na specjalne wyróżnienie zasługuje książka, ciesząca się wielkim uznaniem w swej epoce i chętnie wówczas czytana, na co wskazuje jej obecność w wielu wybitnych księgozbiorach europejskich. W dużym stopniu przyczyną tego była osoba autora, słynnego w całej Europie uczonego Georgiusa Agricoli (właściwie Georg Bauer, 1494-1555). Tym najcenniejszym w zbiorach biblioteki starodrukiem jest jego dzieło pt. "Libri V,IV, X, II, I" wydane w Bazylei w 1558 r., w najsłynniejszej wówczas w Europie oraz największej w Szwajcarii drukarni Johanna Frobena. Jest to nowe opracowanie wcześniejszych pism Agricoli z zakresu geologii. Karta tytułowa książki zawiera sygnet drukarski Frobena.

 

Innym bardzo cennym dziełem tegoż autora (górnika, filozofa, mineraloga, lekarza i humanisty) jest "De Re Metallica Libri XII", w której autor zawarł całą ówczesną wiedzę na temat górnictwa i metalurgii, a także opisał m.in. 80 nigdzie wcześniej nie wymienionych minerałów. Ta słynna książka była wtedy wydawana nie tylko po łacinie, ale też po niemiecku. Z jednej z tych ostatnich wersji nasza Biblioteka ma w zbiorach piękny reprint z 1928 roku.

 

Johann Mathesius (1504-1565), "Pfarrer in Joachimsthal: Bergpostilla oder Sarepta Darinn von allerley Bergwerck und Metallen", wydane w Nürnberg (Norymberga) w 1578 r. Jest to zbiór kazań pastora dla górników z Joachimowa, będący cennym źródłem renesansowej wiedzy o górnictwie rud srebra oraz ówczesnym życiu obyczajowym górników. Pierwsze wydanie tej pozycji ukazało się w 1564 r. Książka posiada oprawę ze skóry świńskiej, misternie ozdobioną techniką tłoczenia i naklejoną na deski, do których przymocowano dwa mosiężne zapięcia w formie klamer z zapinką.

 

Petrus Albinus, "Meissnische Land und Berg Chronica", dwa tomy wydane w Dreźnie w 1589 r. i 1590 r. Dzieło zawiera opis regionu między Łabą, Salą i górami czeskimi, a także tamtejszych złóż i kopalń. Ponadto wybrane fakty z historii Saksonii, Turyngii i Miśni. Praca oprawiona w pergamin.

 

Sebastian Span, "Speculum Juris metallici oder: Berg-Rechts-Spiegel", wydane przez Johana Jacoba Wincklera w Dreźnie w 1698 r. Informacje o prawie górniczym, o prawach i obowiązkach personelu górniczego, o koncesjach, nadaniach, gwarectwach itp. Całość oparta głównie na ustawach górniczych cesarzy Ferdynanda I i Rudolfa II.

 

Emanuel Swedenborg (1668-1772, szwedzki matematyk, fizyk i filozof, wybitny wynalazca), "Regnum Subterraneum sive Minerale de Ferro " oraz "Regnum Subterraneum sive Minerale de Cupro et Orichalco", obie prace wydane w Dreźnie i Lipsku w 1734 r. przez Friedricha Hekela. Są to dwa dzieła dotyczące ówczesnej wiedzy na temat hutnictwa, z okresu przed wielkimi metafizycznymi wizjami autora. Zawierają interesujące ryciny i mapy.

 

Laur Mizlerus de Kolof, "Historiarum Poloniae et Magni Ducatus Lithuaniae scriptorum…", wydane w Warszawie w 1761 r. w drukarni przy Bibliotece Zamojskich, założonej w 1594 r. dla potrzeb drukowania książek dla profesorów Akademii Zamojskiej.

 

"Revidirte Berg-Ordnung für das souveraine Herzogthum Schlesien und für die Graffschaft Glatz", Berlin 1769. Pruska ustawa górnicza dla Śląska, po jego ostatecznym zdobyciu przez Prusy w wojnie siedmioletniej.

 

 

Do ciekawych i rzadkich druków należą też:

 

Krzysztof Kluk (ksiądz, kanonik, proboszcz ciechanowski), "Rzeczy kopalnych, osobliwie zdatniejszych, szukanie...", wydane w 1797 r. Publikacja opisuje dzieje geologiczne ziemi, poszczególne kopaliny, bogactwa naturalne.

 

Aemil Steinbeck, "Geschichte des schlesischen Bergbaues". Historia górnictwa węglowego na terenie Górnego Śląska począwszy od średniowiecza do XIX w., wydana we Wrocławiu w 1857 r.

 

Hieronim Łabęcki, "Słownik Górniczy Polsko-Rossyjsko-Francusko-Niemiecki i Rossyjsko-Polski tudzież Glossarz średniowiecznej Łaciny Górniczej w Polsce", wydany pośmiertnie w 1868 r. w Warszawie.

 

H.Voltz, "Die Bergwerks- und Hüttenverwaltungen des Oberschlesischen Industriebezirks", Kattowitz 1892. Historia, organizacja, dane statystyczne ówczesnych górnośląskich kopalń i hut.

 

Konrad Wutke, "Studien über die Entwicklung des Bergregals in Schlesien", Berlin 1897. Praca przedstawia rozwój regale - monopolu górniczego władców Śląska na przestrzeni wieków.

 

Dr Franz Scholler, "Schlesien". Trzytomowe dzieło z ponad 150 rysunkami Theodora Blatterbauera, opisujące historię i kulturę całego Śląska, wydane w Glogau (1899-1900).

 

Hieronim Kondratowicz, "Górnictwo". Dzieło dwutomowe zawierające wiedzę na temat wszystkich dziedzin górnictwa, wydane w 1903 r. w Warszawie.

 

B. Tittler, "Arbeiterverhältnisse und Arbeiter-Wohlfahrtseinrichtungen im oberschlesischen Industriebezirk", Breslau 1904. Książka prezentuje wysoki poziom instytucji i regulacji prawnych w dziedzinie socjalnej, jakim szczycił się ówczesny niemiecki Górny Śląsk. Opracowana specjalnie na Wystawę Światową w Saint Louis w tym samym roku.

 

Józef Piernikarczyk, "Historia Górnictwa i Hutnictwa na Górnym Śląsku", wydane w Katowicach w 1936 r. Publikacja opisuje dzieje rozwoju przemysłu górniczo-hutniczego oraz poszczególnych firm, kopalń, hut i innych zakładów na terenie Górnego Śląska w okresie od XVIII do początków XX w.

 

Omówione w tej krótkiej prezentacji najcenniejsze eksponaty muzealnej biblioteki stanowią bezcenny zbiór wiedzy związanej z ówczesnym górnictwem i hutnictwem nie tylko na śląskiej ziemi ale i w ówczesnej Europie, a także stanowią interesujące zabytki drukarstwa. Jak to w XVII w. napisał w pierwszej polskiej encyklopedii Jan Protasowicz, dzięki takim książkom "biblioteki już na potomne czasy nie zginą na wieki".

Autor: Dariusz Walerjański

logo1logo2MK1Innowacyjna GospodarkaUnialogo3logo4

ZPWiKSP logoSsportLelleklellek audi centrum gliwice 1ZPECDBPlatan

TripTaxi West

Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu jest instytucją kultury Miasta Zabrze współprowadzoną przez Samorząd Województwa Śląskiego.